Konu Başlıkları

Sigorta‎ > ‎

İsteğe Bağlı Sigortalılık

20 Mar 2009 04:34 tarihinde Saffet Kumbas tarafından yayınlandı   [ 9 Ara 2012 00:10 güncellendi ]
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortasının yürürlük tarihi itibariyle (2008/Ekim ayı başı) “isteğe bağlı sigortalılık” hükümleri değişikliğe uğramıştır.Daha önceden,506 sayılı yasaya göre,1479 ve 2926 sayılı yasalara göre yapılan isteğe bağlı sigortalılık işlemleri sona ermiştir. Yeni düzenlemeye göre isteğe bağlı sigortalı olabilmek için aşağıda yazılı hususların bulunması gerekmektedir.

İsteğe bağlı sigortalı olabilmek için Türkiye'de ikamet edenler ile Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerdeki Türk vatandaşlarından;

a) Bu Kanuna tâbi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün çalışmamak,
b) Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak,
c) 18 yaşını doldurmuş bulunmak,
d) İsteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle Kuruma başvuruda bulunmak,

şartları aranır.

Yeni düzenleme ile daha önceden herhangi bir Sosyal Güvenlik Kuruluşuna tescil edilmesine gerek kalmamıştır.Örneğin,506 sayılı yasanın mülga 85.maddesine göre,isteğe bağlı sigorta işlemlerinden yararlanmak için “en az 1080 gün malüllük ,yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olunması” gerekmektedir.Son düzenlemede ise,isteğe bağlı sigortalılık için tescil şartı ve belirli süre prim ödeme yükümlülüğü ortadan kalkmıştır.Örneğin daha önceden herhangi bir Sosyal Güvenlik Kurumuna prim ödemesi olmayan bir kişi,isteğe bağlı sigorta işlemlerinin diğer koşullarını yerine getirmek koşuluyla yeni düzenlemeden yararlanabilecektir.

İsteğe bağlı sigortaya tabi olabilmek için,Türkiye’de ikamet etmek,kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak,kanuna tabi olarak zorunlu sigortaya tabi olmamak veya bir ay içerinde 30 günden az çalışmak,18 yaşını doldurmuş olmak koşulları bulunmaktadır. Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalamamış ülkede çalıştırılan Türk işçilerinde,Türkiye’de ikamet etme koşulu aranmayacaktır.

Yeni uygulamaya konulan isteğe bağlı sigorta işlemleri,uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortasına tabi olmayı sağlayan sigortadır.Örneğin 506 sayılı yasaya göre yapılan isteğe bağlı sigortalılıkta sadece uzun vadeli sigorta kolları açısından (emeklilik) değerlendirilirdi.Bu sigorta kolundan ödenen primlerle sağlık hizmetlerinden yararlanmak mümkün değildi. Yeni getirilen isteğe bağlı işlemlerinde,sağlık hizmetlerinden yararlanmak mümkün hale gelmiştir.

İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIĞIN BAŞLANGICI:

İsteğe bağlı sigortalılık,konu hakkındaki talep dilekçesinin kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlanacaktır.Söz konusu talebin,adi posta veya kargo ile gönderilmesi halinde dilekçenin kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden,taahhütlü,iadeli taahhütlü veya aps olarak gönderilmesi halinde ise postaya verildiği tarihi takip eden günden itibaren isteğe bağlı sigortalılık başlayacaktır.

İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIĞIN SONA ERMESİ:

İsteğe bağlı sigortalılık,yazılı talep,aylık almaya başlamak,ikameti yurt dışına taşımak,zorunlu sigortalılığa tabi olma (aylık 30 günün altında çalıştırılanlar hariç) ve ölüm hallerinde sona erecektir.

İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIK PRİMLERİNİN ÖDENMESİ:

İsteğe bağlı sigorta primi,5510 sayılı Kanunun 82.maddesine göre belirlenen prime esas kazancın alt sınırı ve üst sınırı arasında,sigortalı tarafından yazılı olarak beyan edilen prime esas aylık kazancın %32’sidir. Bunun % 20'si malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, % 12'si genel sağlık sigortası primidir.Bu tutar,01.01.2009-30.06.2009 tarihleri arasında aylık 666,00-4329,00 TL tutarları arasındadır.Buna göre ödenecek isteğe bağlı primleri 213,12 TL ile 1385,28 TL tutarları arasında olacaktır. İsteğe bağlı sigorta primi,takip eden ayın sonuna kadar ödenmesi gerekmektedir.İsteğe bağlı sigorta prim tutarı aylık 30 gün üzerinden ödenmelidir.Aylık çalışması 30 günün altında olan çalışanlar,eksik kalan çalışma gün sayıları kadar isteğe bağlı sigorta primi yatırabilirler.

İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIK SÜRELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ:

Yeni getirilen düzenleme ile isteğe bağlı sigorta primleri 5510 sayılı yasanın 4/b kapsamında (eski Bağ-Kur) değerlendirilecektir.Kamuoyu tarafından bu konuda bilgi eksiklikleri olduğu görülmektedir.Örneğin daha önceden 506 sayılı yasa kapsamına göre isteğe bağlı sigorta primi ödeyen kişiler,2008 yılı Ekim ayından itibaren ödedikleri isteğe bağlı primlerinin 4/a kapsamında (eski SSK) değerlendirileceğini zannetmektirler.Oysaki,yeni düzenlemede durum bu şekilde değildir.2008/Ekim ayından itibaren isteğe bağlı sigorta primi ödemeleri 4/b kapsamında değerlendirilmektedir.Bu konuda oluşabilecek sıkıntı,emeklilik aşamasında kendini gösterebilmektedir.2829 sayılı Hizmet Birleştirme Kanunun 8.maddesine göre;sosyal güvenlik reformundan önce sigorta bildirimi olan ve emeklilik talebinde bulunan kişilerin,son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca,hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise sonuncusunun tabi olduğu kurumca,kendi mevzuatına göre aylık bağlanır (emekli aylığı) ve ödenir.

Son yedi yıllık fiili hizmet süresinde 4/a ve 4/b sigorta bildirimi bulunan kişilerde,3,5 yıldan (1260 gün) daha çok hizmeti olan kurumdan emekli olunacaktır.Akıllara,isteğe bağlı sigorta primi ödeyerek 4/b kapsamında olmanın nasıl bir dezavantajı olduğu sorusu gelebilir.4/b kapsamında emekli olmak,4/a kapsamında emekli olmaya nazaran,emeklilik yaşı ve prim ödeme gün sayısı açısından daha zordur.Eski 506 sayılı yasa kapsamında isteğe bağlı sigorta primi ödeyen kişi,01.10.2008 tarihinden itibaren 3,5 yıl ve daha fazla isteğe bağlı sigorta primi yatırırsa 4/a kapsamında emekli olamayacaktır.Söz konusu kişi,4/b kapsamında oluşacak emeklilik şartlarına tabi olacaktır.

İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIKTA İSTİSNALAR:

01.10.2008 TARİHİNDEN ÖNCE İSTEĞE BAĞLI SİGORTALI OLANLAR HAKKINDA YAPILACAK İŞLEMLER:

506 sayılı Kanunun mülga 85.maddesine,1479 sayılı Kanunun Mülga 79.maddesine ve 2926 sayılı Kanunun mülga 60 ncı maddelerine tabi isteğe bağlı sigortalı olarak prim ödeyenlerin isteğe bağlı sigortalılıkları,01.10.2008 tarihinden sonra yeni bir yazılı talep ve Türkiye’de ikamet şartı aranmaksızın 5510 sayılı Kanunla getirilen isteğe bağlı sigortalılık hükümlerine göre devam ettirilecektir.

5434 SAYILI KANUNA TABİ İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIK:

2008 yılı Ekim ayı başından önce 5434 sayılı Kanunun (Emekli Sandığı Kanunu) mülga 12 nci ve geçici 218.maddelerine göre isteğe bağlı iştiriakçilikleri devam edenlerin herhangi bir işleme gerek kalmaksızın,isteğe bağlı iştirakçilikleri devam edecektir.

5434 sayılı Kanuna göre iştirakçi iken gerek 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce,gerekse 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra görevinden ayrılanlar ile bunlardan Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayıp görevlerinden ayrılanlar ile Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce veya sonra Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi görevinden ayrılıp 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi çalışmakta iken sigortalılıkları sona erenlerin,gerekli şartları taşımaları durumunda 5434 sayılı Kanunun mülga 12 nci maddesi gereğince talepleri halinde isteğe bağlı iştirakçilikleri sağlanacaktır.

5434 sayılı Kanun kapsamında İsteğe Bağlı ödeme yapan iştirakçilerin primleri 5510 sayılı Kanunun 4.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında hizmet olarak değerlendirilir.

GELİR VERGİSİNDEN MUAF OLAN KADINLAR:

5510 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi ile 01/10/2008 tarihinden önce 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendinde belirtilen vergiden muaf işleri hizmet akdiyle herhangi bir işverene tabi olmaksızın sürekli ve kazanç getirici nitelikte yaptıklarını ve 01/10/2008 tarihinden sonra da yapmaya devam ettiklerini Vergi Dairelerinden alacakları yazı ile belgeleyen kadınlar prime esas günlük kazanç alt sınırının on beş katı üzerinden başlanarak,takip eden her yıl için bir puan arttırılmak suretiyle otuz katını üzere malullük,yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası primi ödeyeceklerdir.

Yukarıda belirtilen uygulamadan;506,1479,2925,2926 ve 5434 sayılı kanunlara göre sigortalı/iştirakçi olarak tescilleri yapılmış olup zorunlu sigortalıkları ya da isteğe bağlı sigortalılıkları sona eren,01.10.2008 tarihinden önce 506 ve 1479 sayılı Kanunlara tabi olarak isteğe bağlı sigorta primi ödeyen kadın sigortalılar yararlanacaktır.

TÜRKİYE’DE İKAMET EDEN YABANCILARIN İSTEĞE BAĞLI SİGORTA ÖDEMELERİ:

Ülkemizde ikamet eden ve isteğe bağlı sigorta işlemleri koşullarını sağlayan yabancı kişilerin “isteğe bağlı sigorta primi” ödeme olanağı bulunmaktadır.Yabancılar uyruklu sigortalıların genel sağlık sigortası primi,bir yıldan fazla oturduğu tarihten sonra başlamaktadır.Bu nedenle,bunlardan bir yıldan daha az bir süre oturan ve isteğe bağlı sigortalı olanlardan genel sağlık sigortası primi alınmayacaktır. Bu kişilerin (bir yıldan daha az oturan yabancıların) isteğe bağlı sigorta prim oranı %20 olacaktır.

GENEL DEĞERLENDİRME:

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda “isteğe bağlı sigorta işlemleriyle” ilgili düzenlemeler yapılmıştır.Yeni düzenlemede,18 yaşını geçmiş,Türkiye’de ikamet eden,herhangi bir yerde sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olarak çalışmayan (aylık 30 günün altında çalışanlar hariç),buralardan aylık almayan kişiler isteğe bağlı sigorta primi ödeyebileceklerdir. Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde çalışmaya giden Türk İşçileri hakkında “ikamet etme” koşuluna bakılmadan isteğe bağlı sigorta ödemesi yapılacaktır.Getirilen düzenleme ile,isteğe bağlı sigorta primi ödemesi yapılan kişilere,sağlık hizmetinden yararlanma imkanı getirilmiştir.İsteğe bağlı sigorta primi ödemeleri,5510 sayılı yasanın 4/b kapsamında hizmet olarak değerlendirilecektir.Emeklilik aşamasında son yedi yıllık fiili hizmetin en çok 4/b kapsamında geçmesi halinde,4/a (Eski SSK) kapsamında emekli aylığı alınmasına engel teşkil edecektir.4/a kapsamında emekli aylığı almaya hak kazanmak,4/b sigortalılarına nazaran gerek yaş,gerekse toplam prim ödeme gün sayısı olarak daha kolaydır.İsteğe bağlı sigorta primi ödemesi yapanların,bu gerçeği bilerek hareket etmelerinde yarar bulunmaktadır.5434 sayılı Kanun hükümlerine göre isteğe bağlı sigorta iştirakçisi olmak isteyen kişilerin,kazanılmış haklarının korunduğu anlaşılmıştır.

Göker KUMBAS 19.03.2009