01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren,5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanuna göre;Yaşlılık aylığı alarak çalışmaya başlayan kişilerle ilgili olarak “Sosyal Güvenlik Destek Primine Tabi Olarak” çalışmayla ilgili yeni düzenlemeler getirilmiştir.

YENİ DÜZENLEME:

5510 sayılı yasanın 30.maddesine göre;Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra (01.10.2008 tarihinden itibaren) ilk defa sigortalı olan kişilerden yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra;

a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi hariç (tarımsal faaliyette bulunanlar) olmak üzere bu Kanuna göre veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir.

4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi hariç olmak üzere (tarımsal faaliyette bulunanlar) diğer alt bentlerine tabi çalışmaya başlayanlardan aylıklarının kesilmemesi için yazılı istekte bulunanların (eski Bağ-Kur’lular) yaşlılık aylıklarının ödenmesine devam edilir. Bunlardan, almakta oldukları aylıklarının % 15’i oranında sosyal güvenlik destek primi kesilir.Ancak kesilecek olan bu tutar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine tabi sigortalılara ilgili yılın Ocak ayında ödenen en yüksek yaşlılık aylığından alınabilecek sosyal güvenlik destek priminden fazla olamaz.Sosyal güvenlik destek prim kesinti tutarı,2008 yılında %12, takip eden yıllarda 1’er puan arttırılarak (2009 yılında %13, 2010 yılında %14, 2011 yılından itibaren %15) olarak uygulanmaktadır.

Yeni Sosyal Güvenlik Reformuyla birlikte,01.10.2008 tarihinden itibaren ilk defa sigortalı olduktan sonra yaşlılık aylığına hak kazanacak sigortalıların,4/a kapsamında (eski SSK) işe girmeleri halinde yaşlılık aylıkları kesilecektir.Kesintiye neden olan çalışmaları sona erdiğinde,tekrar yaşlılık aylığı bağlanacaktır.Bu kapsamdaki kişilerin,sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışmaları mümkün değildir.4/b (Eski Bağ-Kur) kapsamında (Tarımsal faaliyette bulunanlar hariç) işe girmeleri halinde yazılı talepleri olması halinde “sosyal güvenlik destek primine tabi olarak” çalışabilir.Bu kişilerden kesilecek sosyal güvenlik destek prim tutarı,2008 yılında %12, 2009 yılında %13, 2010 yılında %14, 2011 yılından itibaren %15 olmak üzere almakta oldukları aylık üzerinden kesilecektir. Ancak bu tutar, 4(b) sigortalılarına ilgili yılın Ocak ayında ödenen en yüksek yaşlılık aylığından alınabilecek tutardan fazla olmayacaktır.2009 yılında bu tutar 1.949,47 TL dir.Dolayısıyla, 2009 yılında aylıklardan kesilecek en yüksek sosyal güvenlik destek prim tutarı 253,43 TL’den (%13 üzerinden) fazla olmayacaktır.Örneğin 2009 yılında 3000 YTL yaşlılık aylığı alan 4/b sigortalısından kesilecek sosyal güvenlik destek prim tutarı,1.949,47 TL üzerinden (en yüksek aylık) 253,43 TL olarak kesilecektir.

5510 SAYILI YASA YÜRÜRLÜĞE GİRMEDEN ÖNCE ÇALIŞANLARIN DURUMU:

5510 Sayılı Kanunun Geçici 14.maddesine göre; Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte sosyal güvenlik destek primi ödeyerek çalışmaya devam edenler hakkında,sosyal güvenlik destek primine tabi olma bakımından bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili hükümlerinin uygulamasına devam edilir.Ayrıca,5510 sayılı yasanın yürürlük tarihinden önce (2008 Yılı Ekim ayından) çalışmaya başlayan ve 5510 Sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonra emekli olanların yeniden çalışmaya başlaması halinde,Sosyal Güvenlik Destek Primi açısından mevcut uygulama aynen devam edecektir.

Bu bağlamda 4/a bendi kapsamında çalışanlar için sosyal güvenlik destek prim oranı 5510 sayılı yasanın 80 nci maddesine göre tespit edilen kazançlar üzerinden 81 nci maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen (işyerinin tehlike sınıfına göre %1 ile %6,5 arasında değişen oran) prim oranına %30 oranının eklenmesi suretiyle bulunan toplamdır.4/a kapsamında çalışanların sosyal güvenlik destek prim oranı %31 ile %36,5 arasında değişmektedir.

4/b kapsamında (eski Bağ-Kur) çalışanların durumu yukarıda belirtilen şekildedir.Yani,Sosyal Güvenlik Reformundan önce emekli olan veya işe girip emekli olan kişilerin 4/b kapsamında çalışmaları halinde,sosyal güvenlik destek primi uygulanacaktır.Burada uygulanacak oran,almakta oldukları yaşlılık aylıkları üzerinden hesaplanacaktır. Bu kişilerden kesilecek sosyal güvenlik destek prim tutarı,2008 yılında %12, 2009 yılında %13, 2010 yılında %14, 2011 yılından itibaren %15 olmak üzere almakta oldukları aylık üzerinden kesilecektir. Ancak bu tutar, 4(b) sigortalılarına ilgili yılın Ocak ayında ödenen en yüksek yaşlılık aylığından alınabilecek fazla olmayacaktır.

Herhangi bir Sosyal Güvenlik Kurumundan emekli olduktan sonra kamuda memur veya işçi olarak işe başlayan emeklilere istisnai görevlerde çalışanlar hariç,5335 Sayılı Kanun hükümleri gereğince emekli aylığı ödenmez.Bu kişiler hakkında,sosyal güvenlik destek primi uygulanmayacak,bunların aylıkları kesilerek tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışacaklardır.Buna karşın,Cumhurbaşkanı,Milletvekili,Belediye Başkanları,vb (5335 sayılı kanunun 30.maddesinde sayılan kişiler) emekli aylıkları kesilmeden çalışmalarına devam edebilmektedirler.

İSTİSNAİ DURUMLAR:

a)Yurtdışı Borçlanması Yoluyla Emekli Olanlar:

3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşların Yurt Dışında Geçen Sürelerin Sosyal Güvenlik Bakımından Değerlendirilmesi hakkındaki kanunun 6.maddesine eklenen 17/4/2008 gün-5754 sayılı yasanın 79. maddesine göre; Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle (yurtdışı hizmet borçlanması) aylık bağlananlardan tekrar yurt dışında yabancı ülke mevzuatına tabi çalışanlar, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alanlar ile Türkiye'de sigortalı çalışmaya başlayanların aylıkları, tekrar çalışmaya başladıkları veya ikamete dayalı bir ödenek almaya başladıkları tarihten itibaren kesilir. 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun sosyal güvenlik destek primi hakkındaki hükümleri, bu Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık bağlananlar için uygulanmaz.

Yurt içinde veya yurt dışında çalışması sona erenlerin veya ikamete dayalı bir ödenek alanlardan ödenekleri sona erenlerin, aylıklarının tekrar ödenmesi için yazılı talepte bulunmaları halinde, talep tarihini izleyen ay başından itibaren aylıkları tekrar ödenmeye başlanır.

Getirilen düzenleme ile yurtdışı hizmet borçlanması yoluyla aylık bağlanan kişilerin,yurt dışında çalışması,ikamete dayalı sosyal sigorta ya da sosyal yardım alması ve Türkiye’de sigortalı olarak çalışması halinde,emekli aylıkları kesilecektir.Yurtdışı hizmet borçlanması yoluyla emekli aylığı alan kişilerin,Türkiye’de sigortalı bir işte çalışmaları halinde sosyal güvenlik destek primi ödemesiyle ilgili hükümler uygulanamaz.Söz konusu kişilerin kesilen aylıklarının tekrar ödenmeye başlaması için,yurt içinde veya yurt dışındaki çalışmaların sona ermesi,ikamete dayalı alınan ödeneğin sona ermesi ve yazılı aylık talebinde bulunmaları gerekmektedir.

b)2925 Kanuna göre Emekli Olup Çalışmaya başlayan kişilerin Durumu:

2925 Sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunun 23.maddesine göre; Yaşlılık aylığı almakta iken sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi bir işte sigortalı olarak çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıkları çalışmaya başladıkları tarihte kesilir.

Sosyal Güvenlik Kuruluşlarının birleşmesiyle birlikte oluşturulan otomasyon ağıyla,bu durumdaki sigortalıların mağdur olduğu haberleri basına yansımaktadır.Konu hakkında ilgili kişilerin bilgi sahibi olmaması nedeniyle,yaşlılık aylıklarının kesilmesi ve fazladan alınan yaşlılık aylıklarının yasal faiziyle istendiği görülmektedir. 2925 sayılı Kanuna tabi olarak yaşlılık aylığı almakta olan kişilerin,bir işte çalışmaları halinde sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışma imkanı bulunmamaktaydı.Yasa koyucu bu sızlanmaları dikkate alarak,bu tarzda çalışan kişilerle ilgili olarak aşağıda yazılı düzenlemeyi yapmıştır.

5510 sayılı yasanın geçici 14.maddesine eklenen 18/2/2009 gün-5838/32 madde ile; 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununa göre yaşlılık aylığı almakta iken çalışmaya başlayanların aylıkları kesilmez ve bunlar hakkında da bu maddenin sosyal güvenlik destek primi alınmasına ilişkin hükümleri uygulanır.

Yeni gelen düzenleme ile birlikte,2925 sayılı Kanuna göre emekli aylığı alan kişiler,bir işte çalışmaya başladıkları takdirde emekli aylıkları kesilmeden sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışabileceklerdir.

GENEL DEĞERLENDİRME:

Sosyal Güvenlik Reformuyla birlikte yaşlılık aylığı alan kişilerin,yeniden bir işte çalışmaları halinde sosyal güvenlik destek primi ödenmesiyle ilgili düzenlemeler getirilmiştir.Yasanın yürürlük tarihinden itibaren ilk defa işe giren 4/a (eski SSK) sigortalılarının yaşlılık aylığı almaya başladıktan sonra 4/a kapsamında işe girmeleri halinde emekli aylıkları kesilecektir.Bu kişiler hakkında Sosyal Güvenlik Destek Primi uygulanmayacaktır.4/b kapsamında işe girilmesi halinde yaşlılık aylığı kesilmeden,sosyal güvenlik destek primi ödenerek çalışma yapmak mümkün bulunmaktadır.Yasadan önce çalışmaya başlayan veya emekli olan kişilerle ilgili sosyal güvenlik destek primi uygulamasıyla ilgili yasal haklar devam etmektedir.Yeni düzenlemede,Sosyal Güvenlik Destek Prim Oranının arttığı (4/a sigortalıları için %31 ile %36,5 arasında,4/b sigortalıları için kademeli olarak her yıl artarak 2009 yılında %13,2010 yılında %14,2011 yılından itibaren %15 oranında) görülmüştür.Yurtdışı hizmet borçlanmasıyla emekli olan kişilerin,yurt içinde veya yurt dışında çalışmaları halinde,emekli aylıklarının kesilmesi yoluna gidilecektir. 2925 sayılı yasaya tabi olarak emekli olan kişilerin bir işte çalışmaları halinde,sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışma imkanı (18.02.2009 gün-5838/32 madde ile) getirilmiştir.Daha önceden bu şekilde çalışan kişilerin emekli aylıklarının kesildiği ve mağduriyetlerin ortaya çıktığı görülmüştür.