Çeşitli sosyal güvenlik kuruluşunda hizmeti olan kişiler,hizmet birleştirmesi suretiyle emekliliğe hak kazanabilmektedir.Sosyal güvenlik reformunun yürürlüğe girdiği 2008/Ekim ayı başından itibaren,2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına tabi olarak geçen hizmetlerin birleştirmesi hakkındaki Kanun yürürlükten kalkmıştır.Ancak,sosyal güvenlik reformundan önce işe başlayan kişilerle ilgili olarak,2829 sayılı yasa hükümleri uygulanmaktadır.Bu nedenle;inceleme konusu işle ilgili olarak reformdan önce ve sonra olmak üzere değerlendirme yapılmıştır.

A)SOSYAL GÜVENLİK REFORMUNDAN ÖNCE HİZMET BİRLEŞTİRMESİ:

Sosyal Güvenlik Reformunun yürürlüğe girdiği tarihten (2008/Ekim ayı başı) önce sigortalı veya iştirakçi olup bu tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabi hizmetleri bulunan ya da Kanunda belirtilen sigortalılık hâllerinden birden fazlasına tabi olanların tahsis taleplerinde, Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Kanuna tabi geçen hizmetlerle 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tabi sandıklarda geçen hizmetlerin birleştirilmesinde de mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.Ekim/2008 ayından önce işe başlayan kişilerin,emeklilik işlemlerinde yürürlükten kaldırılan 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılacaktır.

Kurumlardaki hizmet süreleri,aynı tarihe rastlamamak kaydıyla ve aylık almaya hak kazanıldığı takdirde birleştirilir.

Kurumlardan herhangi birine ilk defa sigortalı olunan tarih, sigortalı süresinin başlama tarihidir.Sigortalılık süresinin başlama tarihi,18 yaşının dolduğu tarihtir.18 yaşından önce kurumlardan herhangi birinden sigortalı olanların başlama tarihi,18 yaşını doldurdukları tarih kabul edilir.Ancak,5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununa 1425 sayılı Kanunla eklenen ek 7.madde kapsamına girip de meslek öğrenimi görerek meslekleri ile ilgili görevlerde kazai rüşt kararı almak suretiyle 15 yaşını doldurduktan ve 01.12.1970 tarihinden sonra Emekli Sandığına tabi görevlere girenlerle,01.04.1981 tarihinden önce Sosyal Sigortalar Kurumunda 18 yaşın dolmasından önce sigortalı olarak tescil edilmiş kişilerin,18 yaşından önceki tarihleri ilk işe başlama tarihi olarak kabul edilir.

1479 Sayılı Bağ-Kur Kanununun Ek geçici 4. maddesine göre isteğe bağlı sigortalıların geriye doğru yaptıkları 10 yıllık borçlanma karşılığı kazanılan hizmet süreleri, diğer kurum ve sandıklarından aylık bağlanması halinde bu kurumlarda geçen hizmetlerle birleştirilmeyecektir.Ancak Bağ-Kur'dan aylık bağlanması halinde diğer Kurum ve Sandıklardaki hizmetlerle birleştirilir.

Çalışılan sürede primi ödenmemiş süreler ve itibari hizmet süreleri hizmet birleşmesinde hesaba katılmamaktadır.

AYLIĞI BAĞLAYACAK KURUM:

Hizmetlerin birleştirilmesi halinde,ilgililere;son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca,hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca,kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.

Kişilerin emeklilik talebinden önceki 7 yıl (360x7=2520 gün) fiili hizmet süresi içerisinde,hizmet süresi fazla olan kurumun mevzuatına göre emekli aylığı bağlanacaktır.Hizmet sürelerinin eşit olması halinde,en son çalıştığı sosyal güvenlik kurumu mevzuatına göre emekli aylığı bağlanacaktır.Burada gözden kaçan husus,fiili hizmet süresidir.Son yedi yıllık hizmet süresinde,fiili olarak çalışılmayan süreler değerlendirmeye alınmayacaktır.

SON YEDİ YILLIK SÜREYLE İLGİLİ İSTİSNALAR:

Malullük,ölüm,5434 sayılı T.C.Emekli Sandığı Kanununa göre yaş haddinden re’sen emekli olma,süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları kurumun kanunla değiştirilmesi halinde ilgililere hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca,kendi mevzuatına göre aylık bağlanır.

HİZMET BİRLEŞTİRMESİ OLMAKSIZIN AYLIĞA HAK KAZANMA DURUMU:

Hizmet birleştirmesi olmadan aylığa hak kazanabilmesi halinde,2829 sayılı kanun uygulaması ne olacaktır.Örneğin son yedi yıl hesabında,en son 4 yıl Bağ-Kur,ondan önceki 3 yılda SSK hizmeti olan sigortalının,hizmet birleştirmesi olmadan SSK’dan emekli olabilmesi halinde nasıl bir uygulama olacaktır.Bu kişinin,2829 sayılı yasa hükümlerine göre,son 7 yıllık prim hesabında Bağ-Kur hizmeti daha çok olduğunda,Bağ-Kur hükümlerine göre emeklilik aylığı alınması hükümlerine tabi olunacaktır.Ancak,söz konusu kişi Bağ-Kur kapsamında emekli aylığı almaya hak kazanamadığı durumda,hizmet birleştirmesi yapmadan SSK’dan emekli aylığı alabilecek midir?Kurum uygulamasında,bu tür örneklerde sorunlar çıktığı,kişinin Bağ-Kur kapsamına göre emekli aylığı bağlanması gerektiğinin belirtildiği,dolayısıyla Bağ-Kur’dan emekli aylığı alamayarak mağduriyetlerin olduğu görülmektedir.

Kanımca,hizmet birleştirmesi uygulamasının amacı farklı sosyal güvenlik kuruluşlarında hizmeti olan kişilerin, emekli olabilmelerini kolaylaştırmaktır. Ancak; yukarıdaki örnekte son 4 yılın Bağ-Kur kaydının birleştirilmesi halinde emekli aylığı almaya hak kazanamama durumu ortaya çıkmaktadır.Bu nedenle,hizmetler birleştirilmeden emekli aylığı almaya hak kazanılırsa,kişilerin talebi dikkate alınarak işlem yapılması ve emekliliğe hak kazandığı SSK’dan aylık bağlanması gerekmektedir.Kurumca bu işlemin kabul edilmemesi halinde,yargı yoluna gidilmesinde yarar bulunmaktadır.Bu konuda,Yargıtay 21.H.D.10.02.1999 gün-661/536 sayılı,Yargıtay 10.H.D.17.12.1998 gün-8952/8879 ve 20.10.1997 gün,7310/7083 sayılı kararları bulunmaktadır.

B)SOSYAL GÜVENLİK REFORMUNDA HİZMET BİRLEŞTİRMESİ

Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten (2008/Ekim ayı başından) itibaren ilk defa sigortalı sayılanlardan 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinden birden fazlasına tabi olarak çalışmış olanların yaşlılık aylığı bağlanma taleplerinde, en fazla sigortalılığın geçtiği sigortalılık hali, hizmet sürelerinin eşit olması ile malûllük ve ölüm halleri ile yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları sigortalılık halinin kanunla değiştirilmesi durumunda ise son sigortalılık hali esas alınır.

Yeni düzenlemede,aylık talebinden bulunulan tarihten önceki son yedi yıllık fiili hizmet süresinde en çok çalıştığı kuruma göre emekli olabilme uygulamasına son verilmiştir.Yeni düzenlemeyle işe başlayan sigortalılara,en çok hizmetinin geçtiği sigortalılık hali (4/a,4/b,4/c) dikkate alınarak yaşlılık aylığı bağlama işlemi yapılacaktır.Hizmetlerin eşit olması, malûllük ve ölüm halleri ile yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları sigortalılık halinin kanunla değiştirilmesi durumunda ise son sigortalılık hali esas alınır.Burada dikkat edilecek olan husus, sosyal güvenlik reformunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren işe başlayan kişiler hakkında yeni uygulamanın başlamasıdır.

GENEL DEĞERLENDİRME:

Yeni yürürlüğe konulan sosyal güvenlik reformuyla birlikte değişik sigorta halleriyle geçirilen sürelerde,yaşlılık aylığı bağlanması konusundaki düzenleme değiştirilmiştir.Kişinin,en çok hizmetinin geçtiği sigortalılık hali esas alınarak yaşlılık aylığı bağlanacaktır.Sosyal Güvenlik Reformu yürürlüğe girmeden önce işe başlayan çalışanlar da,son yedi yıllık fiili hizmet süresinde en çok hizmetinin olduğu kurumdan emekli aylığı almayla ilgili mevzuat hükümleri uygulanacaktır.Konu hakkındaki istisnalar,yukarıdaki yazımızda ayrıntılı olarak belirtilmiştir.Yeni getirilen düzenlemenin isabetli,adil olduğunu ve akademik çevreler tarafından gündeme getirilen düzenlemeleri içerdiğini düşünmekteyim.