18 Kasım 2008 gün-27058 sayı ile resmi gazete ile yürürlüğe giren “ücret,prim,ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkakın bankalar aracılığıyla ödenmesine dair yönetmelik” ile banka yoluyla yapılan ödemelerin esasları düzenlenmiştir. Uygulama,01.01.2009 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Yönetmelik hükümlerine göre aşağıda yazılı hususlar belirlenmiştir.

5953 sayılı kanuna tabi olarak (Basın Mesleğinde çalışanlarla ilgili kanun) Türkiye genelinde en az 10 gazeteci çalıştıran işverenler,çalıştırdıkları gazetecinin ücretlerini banka yoluyla ödemek zorundadırlar.Gazeteci çalıştıran işverenler,aynı zamanda 5953 sayılı kanun dışında kalan ve İş Kanununda “işçi tanımına giren kimselerin çalışması halinde,gazeteci ve işçi sayısının en az 10 kişi olması durumunda,ücretler banka kanalıyla ödenmelidir.

854 sayılı Deniz İş Kanununa tabi olarak Türkiye genelinde en az 10 gemi adamı çalıştıran işveren veya işveren vekilleri,çalıştırdıkları “gemi adamının ücretini banka yoluyla ödemek zorundadır.İş Kanunu hükümlerine göre Türkiye genelinde en az 10 işçi çalıştıran işveren ve üçüncü kişiler de banka yoluyla ödeme yapmak mecburiyetindedir.

Banka haricinde ödeme yapılacak yerle ilgili istisna: Yönetmelik kapsamında banka aracılığıyla ödeme yapması gereken işverenler, işveren vekilleri veya üçüncü kişiler, işyerlerinin bulunduğu mahalde banka şubesi bulunmaması ya da çalışanlara banka aracılığıyla ödeme yapılmasına imkân bulunmaması hâlinde ödemeler, T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü şubeleri aracılığıyla yapılır.

Düzenlemeye aykırı hareket edilmesi halinde uygulanacak idari para cezası:Yönetmelikte belirtilen işyerlerinde 10 kişiden fazla çalıştırdığı halde banka yoluyla ödeme yapmayan işveren/işveren vekiline,5953 sayılı kanunun 27 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca her gazeteci için 1.680 TL, 854 sayılı Deniz İş Kanunun 51 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca her gemi adamı için 1.344 TL,İş Kanununun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca her işçi için 112 TL idari para cezası uygulanacaktır.Gazeteciler ve İş Kanunu ile ilgili idari para cezasını,Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili birimi,gemi adamları ile ilgili olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının geminin bağlama limanının bulunduğu yerle ilgili birimince uygulanacaktır.

Türkiye genelinde 100 gazeteci çalıştırdığı halde,ücretlerin banka kanalıyla ödenmediği tespit edilen işverenler hakkında,1680*100=168.000 TL idari para cezası uygulanacaktır.Gemi adamları ve İş Kanuna tabi olarak çalıştırılanlar hakkında,yukarıda belirtilen miktar esas alınmak suretiyle idari para cezası uygulanması yoluna gidilecektir.

Genel Değerlendirme:

Ücretlerin banka yoluyla ödenmesi, kayıtdışı ekonomiyle mücadelede düşünülen etkili bir yöntemdir.Bu düzenlemeye dahil olan işyerlerinde,bir şehirdeki çalışan sayısına bakarak işlem yapılmamalıdır.Aynı işverenin yukarıda belirtilen işyerlerinde,Türkiye düzeyindeki çalıştırılan sayısı esas alınarak en az 10 kişi sayısı dikkate alınmalıdır.Sosyal Güvenlik Reformuyla birlikte bankalar tarafından,Sosyal Güvenlik Kurumuna çalıştırılanlarla ilgili kayıt ve belgelerin gönderilmesi gerekmektedir.Banka kanalıyla ücretleri ödenen kişilerin,sigorta ve muhtasar kayıtlarının banka kayıtlarına uygun olarak yapılması şarttır.Aksi takdirde (bankadaki ücretlerin yüksek,sigorta bildiriminin daha az olduğu durumlarda) aradaki eksik ücretlerin sigorta primi ve idari para cezasının istenmesi yönüne gidilecektir.

Ücretlerinin banka kanalıyla ödenmesi gerektiği halde,elden ödendiği tespit edilen işyerleri hakkında yüksek miktarda idari para cezaları uygulaması getirilmiştir.Düzenleme,01.01.2009 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir.En az 10 kişi çalıştıran işyerlerindeki uygulamada,sayı sınırlamasına yakalanmamak için tasarruf teşvik uygulamasında olduğu gibi 10 kişiden biraz fazla çalışanı olduğu halde (örneğin 12 kişi),bunun altında kayıtlı çalışan bildirme tehlikesi bulunmaktadır.Bu nedenle,banka yoluyla yapılan ödemelerde zamanla kişi sayısı sınırlamasının kaldırılmasında yarar bulunmaktadır.

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğine göre,ücret ödeme bordrolarında çalışanların imzalarının bulunması zorunludur.Ancak,banka yoluyla ödeme yapılan durumlarda bordroda ayrıca imzaya gerek bulunmamaktadır.Çalışanlar açısından ücret konusu çok önem arz etmektedir.Banka yoluyla yapılan ödemelerde,ücretin ödenmesiyle ilgili tartışmalar sona ermektedir.Çünkü,ücret ödeme bordrosunda çalışanın imzası olduğu halde bile “bordronun kendisi tarafından imzalanmadığı,muhasebeci tarafından imzalandığının tahmin edildiği” iddia edilmektedir.Banka yoluyla ücret ödendiği takdirde,bu tarzda yakınmalar sona erecektir.Yani,banka yoluyla yapılan ödemelerde,ücretin ödenip ödenmediği ile ilgili tartışmalar sona erecektir.Bankayla yapılan ödemelerin ücret ödeme bordrosunda miktarlar esas alınarak yapılıp (örneğin dönemin asgari ücreti) ,ayrıca elden ücret ödenmesi durumunda,uygulamada sorunlarla karşılaşılacaktır.Bu durumun ispatı kolay görünmemektedir.Ekonomik koşullardaki iyeleşmeler,sosyal güvenlik bilinci,vb konularındaki ilerlemelerle,bu durumun ortadan kalkabileceğini düşünmekteyim.

Banka yoluyla yapılan ödemelerde sadece çalışanın ücreti esas alınmamalıdır.Ayrıca;prim,ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkakın da bankalar vasıtasıyla ödenmesi gerekmektedir.